AfAYar, Afyonkarahisar ilinin Dinar ilA�esine baAYlA� bir kA�ydA?r. AVAzAR TA?rkmenleri bir YILDIZELA� TA?RKMEN BOYLARIDIR. AfAYarlar A?lkenin dA�rt bir yanA�na daAYA�lmA�AY olarak yaAYamaya devam ediyorlar. TARA�HTE AVAzARLAR VE KA�YA?; OAYuz TA?releria�� nin 24 boyundan birisidir. OAzUZ toplumu OK-UZ; yani boylar anlamA�na gelmektedir. OAzUZ isim ve sA�fat olarak ise saAYlam gA?rbA?z gA?A�lA? ve delikanlA� temiz kalpli dost iyi ve doAYru anlamlarA�na da gelmektedir. OAYuz kelimesine toplum adA� olarak ilk defa a�?YENA�SEY KA�TABELERA�NDEa�? rastlanmaktadA�r. Bu kitabeler M.S. 6-7. yA?zyA�lda yazA�lmA�AYtA�r.

TARA�HA�

A�OAYuz milleti boylardan boylar obalardan obalar da ailelerden oluAYmaktaydA�. BoylarA�n baAYA�nda olanlara a�?BEAza�? denilirdi. OAzUZ HAN (OAzUZ KAAzAN) :BA?yA?k-Hun A�mparatorudur. M.A�. 209a��174 yA�llarA� arasA�nda 35 yA�l hA?kA?mdarlA�k yapmA�AYtA�r. DA�neminde imparatorluk sA�nA�rlarA� A�ina�� in doAYusundan Hazar denizine kadar geniAYlemiAYti. OAYuz KaAYana�� A�n 6 oAYlu vardA�. BA?yA?k oAYullarA� (BOZ-OKLAR) : GA�k Han Ay Han ve YA�ldA�z Han; KA?A�A?k oAYullarA� (A?A�-OKLAR) : GA?n Han DaAY Han ve Deniz Hana�� dA�r. BunlarA�n da her birinin 4 oAYlu olup hepsinin beyliAYinde 24 boy teAYekkA?l etmiAYtir. 1. GA�k Hana�� A�n oAYullarA�: KayA� Bayat Alka-evli ve Kara-evli 2. Ay Hana�� A�n oAYullarA�: YazA�r DA�AYer Dodurga ve Yaparlu 3. YA�ldA�z Hana�� A�n oAYullarA�: AvAYar KA�zA�k BeAYdilli ve KarkA�n 4. GA?n Hana�� A�n oAYullarA�: BayA�ndA�r PeA�ene A�avundur (A�avuldur) ve A�epni 5. DaAY Hana�� A�n oAYullarA�: Salur EymA?r YA?reAYir ve Alayuntlu 6. Deniz Hana�� A�n oAYullarA�: YiAYdir BA?gdA?z YA�va ve KA�nA�k HakanA�n saAYA�nda Boz-oklar solunda ise A?A�-oklar yer alA�rdA�. Her boyun kendine has bir damgasA� ve bir kutsal kuAYu vardA�.

AfAYarlar, OAYuzlarA�n BOZ-OK kolundan YA�ldA�z Hana�� A�n bA?yA?k oAYlu AfAYara�� A�n teAYkil ettiAYi boydur. AfAYar: a�?A�evik ve vahAYi hayvan avA�na meraklA�a�? anlamA�na geliyordu. TA?rk tarihinde AfAYarlar, devamlA� rol oynamA�AY bA?yA?k bir OAYuz boyudur. Bu bakA�mdan hiA�bir OAYuz boyu kendisi ile mukayese edilemez. AfAYara�� larA�n damgasA� A�apraz ok, ongunlarA� (kutsal kuAYlarA�) tavAYancA�l denilen ve zamanA�nA� tavAYan avlamakla geA�iren bir kartal cinsi idi. AfAYara�� larA�n AYA�lenlerindeki yemekleri etin saAY umacasA� (saAY kalA�asA�) idi. XI. YA?zyA�ldan evvel AfAYara��lar, Seyhan nehrinin kuzey tarafA�nda yaAYA�yorlardA�. Bir kA�smA� yerleAYik, bA?yA?k bir kA�smA� ise gA�A�ebe idi. AfAYarlA�’ larda deri ve dokuma sanatA� A�inlilerdeki kadar geliAYmiAY idi. AfAYara�� lar XI. YA?zyA�ldan sonra gA?neye kaydA�lar ve Sir-i Derya OAYuzlarA� olarak tanA�ndA�lar. Daha sonralarA� AfAYarlA�’ larA� BatA� TA?rkistan, A�ran, Suriye taraflarA�nda gA�rA?yoruz. Bu arada Azerbaycana��a ve Anadolua��ya gA�A�enlerin olduAYu da hepimizin malumudur.
1980 genel nA?fus sayA�mA� bA?ltenlerine gA�re TA?rkiye Cumhuriyeti sA�nA�rlarA� iA�inde 55 yerleAYim yerinin adA� AvAYar veya AfAYar olarak geA�mektedir. BunlarA�n dA�AYA�nda A�zellikle Kayseri PA�narbaAYA�, SarA�z, Tomarza ve Kozan yaylasA� bA�lgesinde yerleAYim yeri adA� AfAYar olmayan A�ok sayA�da AfAYarlA� yaAYamaktadA�r.
***
KA�yA?mA?z, Gelendost AfAYara�� larA�ndan ayrA�lA�p gelenlerin yerleAYmesi ile kurulmuAYtur. Gelendost AfAYara�� larA� hakkA�nda Azemsettin Sami Beya�� in Kamus-u Alema�� inde (Cilt I, Sayfa 246, BaskA� l889) AYu kayA�tlar vardA�r: a�?Konya vilayetinin Hamit SancaAYA�na mA?lhak AzarkikaraaAYaA� kazasA�nda bir nahiyedir ki kazanA�n AYimal-i AYarkisinde, Hoyran GA�lA?a�� nA?n sahil AYarkisinde ve YalvaA� kazasA�nA�n cenubunda vaki olup 17 kA�yden ibaret 1600 hane ve 7000 nA?fusa sahiptir. AfAYara�� larA�n hepsi A�slama�� dA�r. Bu nahiyede lA?le taAYA� madeni bulunur. Nahiye olan AfAYara�� A�n 170 hanesi ve 650 nA?fusu vardA�r.
Buraya kadar vermiAY olduAYumuz bilgilerden sonrasA� bA?yA?k babalarA�mA�zA�n rivayetleri A?zerine anlatA�lacaktA�r. A�zellikle bu hususta rahmetlik babamA�n hazA�rlamA�AY olduAYu notlardan bA?yA?k oranda istifade edilmiAYtir.
BaAYta bizim dedemiz DerviAY Bey olmak A?zere KA�se Bekirliler, Topal Ahmetliler, GedeAYliler, A�ildiremezliler, Tamazlar, KA?A�A?k Mehmetler ve SarA� Bekirliler olmak A?zere toplam 7 oba, kA�AYA�n AkAYehir ve IlgA�n tarafA�nda, yazlarA� ise SultandaAYA�, KapA� daAYA� ve bazen de Menderes ve Gediz kenarlarA�na gA�A� ederlerdi. Tahminen bu yerlerde A�eyrek asA�r dolaAYtA�ktan sonra ve DerviAY Beya�� in A�lA?mA? A?zerine damadA� KA�se Bekirlia�� nin baAYkanlA�AYA�nda Kumalar yaylasA� ve GA�lcA?k civarA�nda konakladA�klarA� bilinmektedir. Hicri 1166 (Miladi 1782) senelerinde bA�lA?nen AfAYarlA�larA�n birkaA� hanesinin AydA�na�� A�n SA�ke, Denizlia�� nin AcA�badem, Manisaa�� nA�n Turgutlu mA�ntA�kalarA�na yerleAYtiklerini biliyoruz.
Bir sA?re sonra KA�se Bekir, oAYlu DerviAYa�� e bir yere iskA?n etmelerini vasiyet eder. DerviAY Bey de Bey kA�y hudutlarA� iA�inde AYimdiki AfAYara�� A�n (kA�yA?mA?zA?n) bulunduAYu yere iskan eder. Bu arada Kumalar yaylasA�na gidip gelmeyi de sA?rdA?rA?rler. BugA?n, bizim kA�yA?mA?zA?n gA?ney-doAYusu istikametinde yer alan Kumalar yaylasA�nda ve A�A�l ovasA�ndaki HaydarlA� Beldesia�� nin kuzeyinde, AfAYarlA�’ lara ait, taAYla A�evrilmiAY, yazlA�k cami vardA�r. Caminin Cuma beratA� AfAYar namA�nadA�r. Yine HaydarlA� beldesine Kumalar yaylasA�ndan geA�en A�ayA�n adA� da a�?AfAYar A�ayA�a�? dA�r. Bu bahsettiAYim yerleri bundan 37 yA�l A�nce bizzat giderek gA�rdA?m.
GA�A�ebe hayatA�ndan AYu andaki kA�yA?n olduAYu yerde yerleAYik dA?zene geA�en atalarA�mA�za, dA�AYarA�dan da 13 hane katA�lmA�AYtA�r. Bunlar: GA?zel beyli aAYiretinden 3 oba, Karaman aAYiretinden 2 oba, TA�rtarlara�� dan 2 oba, IAYA�k dolu harabeliAYinden 2 oba, Borlular 1 oba, Tacir oAYullarA� 1 oba, A�legA�llA? dericiler 1 oba ve KA?rt oAYlu A�smail ailesi 1 obadA�r. BA�ylece kA�yA?mA?zA?n toplam oba sayA�sA� 20 olmuAYtur.
***
BugA?n iA�in TA?rkiyea�� de adA� AvAYar ya da AfAYar olan 54 yerleAYim yeri bilinmektedir. Ancak TA?rkiyea�� de AvAYarlarA�n A�oAYu, adA� AvAYar olmayan (Kayseri, PA�narbaAYA�, SarA�z, Tomarza, Kadirli, Kozan, vs..) bA�lgelerde meskundur.KA�yA?mA?z AvAYar, Afyon ilinin Dinar ilA�esine baAYlA� olup Dinar-Afyon karayolu A?zerinde Dinara�� a 17 km, Afyona�� a 90 kilometre uzaklA�ktadA�r. KA�yA?mA?z 1966 yA�lA�nda Afyona�� a baAYlA� kA�yler arasA�nda A�rnek kA�y seA�ilmiAYtir. KA�yA?mA?zA?n nA?fusu, bizim tespitlerimize gA�re, 1940 ta: 583, 1945 te: 633, 1955 te: 744, 1965 te: 838 olarak bilinmektedir. Bu tarihten itibaren, hem yurt dA�AYA�na hem de diAYer illere gA�A� nedeniyle, nA?fus giderek azalmA�AYtA�r. NA?fus 1980 de: 671, 1990 da: 415 ve 1995 te: 329 a inmiAYtir. Azu anda kA�yA?mA?zde 104 hane bulunmaktadA�r. KA�y dA�AYarA�sA�nda Dinara�� da 100 hane, Antalyaa�� da 80 hane, Ispartaa�� da 43 hane, A�zmira��de 40 hane, Almanyaa��da 50 hane ve Fransaa��da 10 hane kA�ylA?mA?z bulunmaktadA�r. KA�yde ve kA�y dA�AYA�nda bulunan kA�ylA?lerimizin yaklaAYA�k nA?fusu 3000 civarA�ndadA�r.
KA�ylA?lerimiz 3 yA�ldA�r Mart ayA�nda yapA�lan aAYaA� bayramA� ve Temmuz ayA�nda yapA�lmakta olan viAYne bayramlarA� olmak A?zere yA�lda en az iki defa geniAY katA�lA�mlA� olarak bir araya gelmektedirler. Bundan 30 yA�l A�nce almA�AY olduAYu A�rnek kA�y unvanA�nA� yeniden almaya A�alA�AYmaktadA�r. Bu A�alA�AYmalarla A�rnek kA�y olmayA� hak ettiAYini de dA?AYA?nmekteyiz. CANLI KAYNAK= Prof. Dr. Yusuf ERDOAzAN

BAAzARI
KA�yA?mA?ze 1966 yA�lA�nda Afyona�� a baAYlA� kA�yler arasA�nda A�RNEK KA�YA�unvanA� verildi. 24.05.1998 tarihinde Hayrettin KARACA’ nA�n katA�lA�mA�yla A�AfAYar’ da Tema TemsilciliAYi aA�A�ldA�.A�05.06.1998 DA?nya A�evre GA?nA?’ nde Afyon Valisi Ahmet A�ZYURT tarafA�ndan Muhtar Mehmet YILMAZ’ a A�EVRE TEAzEKKA?R BELGESA�A�verildi. Yine A�evre HaftasA� etkinlikleri kapsamA�ndaA�kA�yA?n yeAYilliAYe verdiAYi A�nem A?zerine,A�05.06.2010′ da Afyonkarahisar Valisi Haluk A�MGAA�tarafA�ndan Muhtar NazA�m AYGA?NDA?Za�� e A�EVRE A�DA?L’ A? vermiAYtir. 2. A�dA?l kA�yA?mA?zde dA?zenlenen tA�renle takdim edilmiAYtir.

KA?LTA?R

KA�yde klasik afAYar kA?ltA?rA? hakimdir.DA?AYA?nler cenazeler bayramlar TA?rkmen boylarA�yla etkileAYim iA�inde olduAYundan bA?yA?k benzerlikler taAYA�maktadA�r. Yemeklerden Topalak A�A�ngA�llA� A�orba mercimekli pilav geleneksel yemeklerdir. TatlA� olarak peleze (su muhallebisi) ayrA�ca yemiAYli (incir dondurmasA�) yiyenlerin unutamadA�AYA� bir lezzettir. Yolunuz AfAYar’ a dA?AYerse siz siz olun bu lezzeti tatmadan geA�meyin. A�klim; KA�yA?n iklimi karasal iklimi etki alanA� iA�erisindedir. Ekonomi; KA�yA?n ekonomisi tarA�m ve hayvancA�lA�AYa dayalA�dA�r. A�zellikle viAYne yetiAYtiriciliAYi kA�y ekonomisi iA�in A�nemli bir yere sahiptir. Son yA�llarda sA?t A?retiminde A�nemli artA�AYlar gA�zlenmektedir. AyrA�ca KA�ylA?ler kA�yA?n yanA�ndan geA�en asfalt kenarA�na organik kA�y pazarA� kurma A�alA�AYmalarA�nA� sA?rdA?rmektedir. Bu sayede kendi A?rA?nlerini aracA�sA�z alA�cA�ya ulaAYtA�rma imkA?nA� bulacaklardA�r.

MUHTARLIK

YerleAYim yerinin kA�y tA?zel kiAYiliAYi almasA� ile birlikte kA�yA?n tA?zel kiAYiliAYini temsil etmesi iA�in kA�y muhtarlA�k seA�imleri de yapA�lmaktadA�r.SeA�ildikleri yA�llara gA�re kA�y muhtarlarA�:1963=KazA�m A�oban, 1968=kazA�m A�oban,1970=Mahmut yA�ldA�rA�m, 1972=Ramazan Toker, 1971=kazA�m A�oban,1973=Salih ArA�kan,1977=MevlA?t Azahin, Ali YA�lmaz, 1984=Ahmet KA�lA�nA�,1989=MevlA?t AygA?ndA?z,1994=Mehmet YA�lmaz, 1999= NazA�m AygA?ndA?z, 2004=NazA�m AygA?ndA?z, 2009=NazA�m AygA?ndA?z yeniden seA�ilmiAYtir.
Genel Bilgiler;KA�yde ilkA�AYretim okulu vardA�r ancak kullanA�lamamasA�nA�n yanA� sA�ra taAYA�malA� eAYitimden yararlanA�lmaktadA�r. KA�yA?n hem iA�me suyu AYebekesi hem kanalizasyon AYebekesi vardA�r. PTT AYubesi ve PTT acentesi yoktur. SaAYlA�k ocaAYA� ve saAYlA�k evi yoktur. KA�ye ayrA�ca ulaAYA�mA� saAYlayan yol asfalt olup kA�yde elektrik ve sabit telefon vardA�r.

AVAzAR KA�YA? YER ADLARI
KA�yA?n hemen A?stA?ndeki tepe KEKA�K YaylasA�, karAYA�sA�nda ArdA�A� altA�, AAYaAYA� Harman yeri, YukarA� Harman yeri, DA?LDA?L A�EAzMESA� Mevki ve A�eAYmesi, GartA� tarafA�nda A�lan(YA�lan)yazA� mevki, AAYa A�eAYmesi, Dibek mevki ve A�eAYmesi, Ala ceviz mevki, DA�AYeme mevki ve A�eAYmesi, Kat sekizi mevki, IAYA�k dolu mevki ve A�eAYmesi, YassA� yer mevki, Kervan yolu mevki, YayalA�k mevki, Garga ini, Bece mevki, BA?lek mevki, KA�rpA�nar mevki, A�te yA?z mevki, Belik mevki, Hamza gediAYi, EAYek batan mevki, Akseki mevki, KazanlA�dere mevki, yayla mevki, Deve kayasA�, KA�rkuyu, KirazlA�, Akalan, Guba tepe,A�KA�r A�eAYme, A�ildir mevki,A�ArA� taAYA� mevki, Kumral mevki, Armut yakasA�, Veli Baba GediAYi, KaracanlA� mevki, A�Arnavut ini mevki, Aa��A�EAzME, Kara BalA�A�k A�eAYmesi, Yenisu Mevki, KA�zA�l dere mevki ve A�eAYmesi, Azidit Mevki, Harman yA?zA? mevki, Yayla Mevki.
Kitaplara giren kA�y olmuAYtur.

AfAYar kA�ylA?leri aAYaA� bayramA�nda aAYaA� dikerlerken;

A�rnek KA�y AFAzAR Bu KA�y YeAYile Doymuyor
AfAYar kA�yA? halkA� yA�llardA�r bA?yA?k bir A�zveri ve inanA�la kA�ylerinin A�evresini, daAYA�nA� tepesini yeAYillendirmek iA�in bir araya geliyorlar. Genci ihtiyarA� aAYaA� diken AfAYar kA�ylA?leri TA?rkiyea�� nin her kA�AYesinden AfAYara�� lA� ProfesA�r-Doktoru, Memuru, MA?dA?rA?, EsnafA�-SanatkA?rA�, A�AYA�isi-A�AYsizi biranda AfAYar’ da toplanA�yor. Bini aAYkA�n kA�ylA?sA? ve katA�lan misafiriyle, birlikte tA�rmanA�yor tepelere, kimi kazma, kimi kA?rek sallA�yor, kimi belliyor topraAYA� ve kavuAYturuyorlar aAYaA� fidelerini topraAYa.
Yorulmak bilmiyorlar, Ahmeta��i Mehmeta��i, AyAYea��si, FatmasA� 7 den 70 e deyimiyle, sA�rtA�nda A?A� aylA�k yanA�nda 2 yaAYA�nda kA�zlarA�yla GA?llA? anne, bir ayaAYA� kesik koltuk deAYneAYiyle HA?seyin dede,80 lik nineler dedeler hepsinin kalbinde YeAYil sevgisi, YeAYil aAYkA� var.
Hani bir AYarkA� var ‘Bir kA�y var orada, O kA�y bizim kA�yA?mA?zdA?r diye baAYlar. Bazen dA?AYA?nA?yorum, her kA�y bizim kA�yA?mA?zdA?r, her kent bizim kentimizdir. O zaman bu kA�ydeki yeAYil sevgisinin biraz olsun diAYer kA�ylerimize, kentlerimize de bu yeAYil hastalA�AYA�ndan bulaAYsa ne iyi olur.
YA�llardA�r AfAYar kA�yA?nA?n topraAYa verdiAYi fidan sayA�sA� 263 bini buldu. 50 binde meAYe palamudunu buluAYturdular topraAYa, YeAYile doymayan bu AfAYar kA�yA?nA?n bir A�zelliAYide TA?rkiye’de kurulu 3 kA�yden birini de onlar kurdu kA�ylerinde AfAYar TEMA TeAYkilatA� hemde telefonuyla, faksA�yla odasA�yla faaliyet gA�steriyor.A�Bu kA�yA?n bA�raktA�AYA� A�za�� i siz dA?AYA?nA?n artA�k.

celebrex for sale, Zoloft withoutprescription. AFAzAR YATIRLARI MEZARLARI

KA�YA?N 3 YATIR MEZARI KORUNUYOR (Kaynak BAK:Camilerimiz kitabA�m)

1- Deli Hasan YatA�rA�
AfAYar kA�yA?mA?zde bulunan 2 Hasan Dede yatA�rA�ndan birisi kA�y odasA� yanA�ndaki Hasan Dede YatA�rA� diAYeri Caminin aAYaAYA�sA�ndan harman yerine ve meAYe ormanlA�AYA�na giden yolun sellik kA�prA?sA?nA?n yanA�ndaki aynA� adA� taAYA�yan Deli Hasan dede yatA�rA�dA�r.
A�ok yA�llar A�nce her iki mezarA�n mezarlarA� belliymiAY yaAYA�AY ve sel yA?zA?nden mezarlar kaybolmaya baAYlayA�nca Arif SaAYlam A�nderliAYinde kA�ylA? yatA�rA�n yattA�AYA� yeri geniAY tutarak dA�rt duvar A�evirip iA�ine toprak doldurmuAYlar. 3.YatA�r daAYda kavakta meAYelikte bir yatA�r daha varmA�AY bu yatA�rA�n yerini yeni nesil bilmiyor. Osman Dede (Osman SarA�kayaa��1925) ‘Ben A�ok eskiden daAYa A�A�ktA�AYA�mda taAYlarla A�evrili mezar duruyordu ama AYimdi ne durumdadA�r bilemem’ diyor. KA�yden sorduAYum birkaA� kA�AYA� ise yerini bilmediklerini sA�ylediler bu yatA�rA�n A�ok ulu bir kiAYi olduAYu sA�ylentilere gA�re Hasan Dedelerin bile onu ziyarete gittikleri anlatA�lA�yor. Deli Hasan Dede daAYdaki kavak mevkiinde meAYelikteki dedeyi her perAYembe gececi yani cuma akAYamA� ziyaret etmeye gidermiAY her geA�iAYte uA� taraftaki evde duran Zeynep kadA�n ‘Nereye dede?’ diye sorarmA�AY. Dede Git iAYine sana ne sen iAYine bak’ diye tersler geA�ermiAY. KadA�n onun arkasA�ndan mA�zA�rdanA�rmA�AY. ‘MA�dA�rlanmak arkasA�ndan kA�sA�k sesle konuAYmak’ bu ziyaret her perAYembe devam edermiAY. Bir perAYembe dede yine ziyarete giderken Zeynep KadA�n yine A�nA?ne geA�miAY’ Her seferinde soruyorum Gine soruyorum bak dede nereye gidiyorsun? Ne yapA�yon daAYda? Odun getirsen hadi oduna gidiyon derim, ama elin boAY dA�nA? yon bir cevap ver bakalA�m.’ diye A�srar etmiAY. Deli Hasan dede ‘ GA�zA?n kA�r ola elinden tutan olmasA�n. Dizlerin daAY olsun. Ne ikide bir A�nA?me A�A�kA�yor sun?’demiAY ve yoluna devam etmiAY. Zeynep kadA�n birden orada yA�AYA�lmA�AY kalmA�AY. Ah uh A�ekerek ‘A�mdat YetiAYin’ diye baAYA�rmA�AY. A�A�eride yatsA� namazA�nA� kA�lA�p dua eden kocasA� dA�AYardan baAYA�rmalarA� duyunca koAYup dA�AYarA� A�A�kmA�AY ‘ Nerede bu kadA�n, ses de onun sesi’ diye dA�AYarA�da bakA�nA�rken yolun kenarA�nda karA�sA�nA�n A�A�rpA�ndA�AYA�nA� gA�rmA?AY. ‘Ne oldu garA�? Bu ne hal?’ diye kaldA�rmak istemiAY kaldA�ramamA�AY. KomAYularA�nA� A�aAYA�rA�p birlikte eve taAYA�mA�AYlar. Zeynep kadA�n ‘Beni deli Hasan yaptA�, bir de dede dersiniz, ha sordum nereye gidiyon diye’aAYlamaya baAYlamA�AY. KocasA� ‘Sen Hasan dedenin deli olduAYunu bilmiyonmu? Niye bulaAYtA�n ona’ diye kA�zmA�AY. Bu sA?laleye bu yA?zden Topallar (Topuzlar) lakabA� takA�lmA�AY.

DELA� HASAN DEDE’NA�N HACI MOLLA AHMET’E KIZGINLIAzI
CanlA� kaynaAYA�m Osman SarA�kayaa�?Deli Hasan dedenin hemen yakA�nA�nda oturan HacA� Molla Ahmet gilin evi vardA�. Evinin yanA�ndaki harA�ma soAYan ekmiAY. Hasan Dede yattA�AYA� yerden kalkA�p her zamanki gibi yukarA� daAYdaki dedeyi ziyarete gidecekmiAY ki soAYan kokusundan A�ok rahatsA�z olmuAY HacA� mollanA�n yattA�AYA� odada baAYucunda durmuAY dA�AYA?ne bir dA?rtmA?AY, HacA� molla uyku sersemliAYi ile korkarak ‘Ne oluyor? Kim o?’ demiAY. Hasan Dede’ Gak uyan senin yA?zA?nden abdestim gaA�tA�. Pis kokulara bulandA�m. Bu soAYanA� buradan kaldA�r yoksa aAYzA�nA�n tadA�nA� bozarA�m. HayatA�n acA� olur.’ demiAY Uyku sersemliAYi ile mA�zA�rdanarak geri yatmA�AY. Ertesi gA?n gece molla Ahmet uykusundan yine uyandA�rA�lmA�AY. BaAYucunda Hasan dede ‘ Sana kaA� defa dedim bu acA� soAYanA� kaldA�r yoksa aAYzA�nA�n tadA�nA� bozarA�m, hayatA�nA� acA� ederim dedim cezanA� A�ek’ demiAY. HacA� molla Ahmet’in 1319 doAYumlu A?mmet adA�nda civan gibi bir oAYlu varmA�AY, A?mmeta��e bir dokanmA�AY, HacA� Molla oAYlunun feryadA�yla kendine gelmiAY, OAYlum ne oldu sana. Neyin var?’ diye oAYluna sarA�lmA�AY. OAYlu iki bA?klA?m olmuAY, sA�rtA� kamburlaAYmA�AY. Dedeye isyan etmiAY ‘Ne ettin dede oAYluma yapacaAYA�na bana yapaydA�n, dediAYini yaptA�n aAYzA�mA�n tadA�nA� bozdun.’ diye aAYlamaya baAYlamA�AY, Sabahleyin erkenden harA�mdaki soAYanlarA� kaldA�rmA�AY. Aradan bir zaman geA�miAY HacA� Molla harA�m bomboAY kaldA� diye marul tere ekmiAY harA�ma bu sefer (HarA�m: evin A�nA?ndeki bahA�e, Molla Ahmet bahA�eye sahip A�A�kA�nca Hasan dedenin mezarA�nA� da bahA�eye dA?hil etmiAY o zamanlar.) Tere marul yeAYerip A�A�kA�nca Hasan Dede yine hacA� mollanA�n baAYucunda belirmiAY.’Sana kaA� defa dedim benim yattA�AYA�m yere bir AYey ekme temiz tut beni rahatsA�z etme dedim. AAYzA�nA�n tadA�nA� bozdum oAYlun cezasA�nA� A�ekti sana son uyarA�m.’ demiAY ve kaybolmuAY. HacA� Molla Ahmet ‘SoAYan kokuyor dedin acA�k olgunlaAYsaydA� galdA�recekdA�m. Marulun ne kokusu var? AnlamadA�m’ demiAY birkaA� gA?n sonra oAYlu felA� geA�irmiAY A�lmA?AY. HacA� molla da ardA�ndan A?zA?ntA?den mi nedendir bilen yok. gomAYular onunda A�lA?sA?nA? buldular. Deli lakabA� bu dedeye neden konmuAY diye sorduAYum Osman Dede bilmediAYini bileninde olmadA�AYA�nA� sA�yledi.
****
KA�Y ODASI YANINDAKA� HANELA� HASAN DEDE YATIRI MEZARI
AvAYar kA�yA?mA?zdeki bu yatA�ra Haneli lakabA�nA�n zamanA�yla kA�y odasA�nA�n bulunduAYu yerde bA?yA?k bir hane yani konak gibi ev varmA�AY. Bu hane Hasan DedeninmiAY. A�lmeden kA�ye baAYA�AYladA�AYA� iA�in Haneli Hasan dede adA�nA� kA�ylA? takmA�AY.
KA�yden bir gurup hacA� adayA� Hac’ca gidecekmiAY. HacA� oAYlu Mehmet’in babasA� HacA� Ali’ye bu gurup varmA�AY,’ Biz hac’ca gideceAYiz. Seni de gA�tA?rmek istiyoruz, bize kA�lavuzluk edersin Ali dayA� diye davet etmiAYler. HacA� Ali benim evim yalnA�z kime bA�rakayA�m evi damA� hayvanlara kim bakar?’ diye cevap vermiAY. Topluluk ‘ Biz Hasan dede’ye sA�yledik o bakacak meraklanma’ demiAYler. HacA� Ali” Yahu Hasan dede yatan adam nasA�l bakacak? DemiAY. Onlar ‘ Sen hazA�r ol, biz yassA� namazA�nda konuAYtuk bize o sA�yledi, HacA� Ali’yi yanA�nA�za alA�n, ben bakarA�m onun evine damA�na ‘dedi. AlA� dayA� hazA�rlanA�p onlarla hac’ca gitmiAY.
Kabede oturuyorlarmA�AY. EtrafA�na bakA�nA�p duran Ali dayA�ya sormuAYlar;’ Ne etrafA�na bakmA�yorsun Ali dayA�’ Yahu canA�m bir pekmezli un helvasA� istedi. Biran kokusunu aldA�m da yanA�mda VarmA� diye baktA�m’ demiAY. ArkadaAYlarA� gA?lA?vermiAYler.
Bu arada memleketteki AvAYar kA�yA?nde Hasan Dede HacA� Ali’nin evi ile ilgileniyormuAY. Ali’nin hanA�mA�na ‘BacA� bir tas bekmez helvasA� yapA�ver’ demiAY. KadA�n helvayA� hazA�rlayA�p tasla vermiAY. Hasan dede ‘A?stA?ne kapaAYA�nA� A�rtA?ver AYimdi iAYim var biraz sonra yerim aAYaAYA� konuk odasA�na koyuver’ demiAY. KadA�n denileni yapmA�AY.
Kabede HacA� Ali zikir edip dua ederken yan tarafta Hasan dede elinde tas ile belirlenmiAY. ‘Ali aAYa helvanA� getirdim. Buyur ‘ deyip tasA� yanA�na koyup kapaAYA�nA� almA�AY ve ortadan birden kaybolmuAY. Tastaki sA�cacA�k helvanA�n kokusu etrafa yayA�lmaya baAYlamA�AY. Ali aAYa tasA� alA�p arkadaAYlarA�nA�n yanA�na gitmiAY.’ Hadin bakalA�m soAYumadan helvayA� yiyelim.’ demiAY. ArkadaAYlarA� bakmA�AYlar ki hakikaten bekmez helvasA� hemde kA�ylerinde yapA�lanA�n aynA�sA� ve A?stelik tasda bizim, bizim kA�yA?n taslarA�ndan sormuAYlar ‘HacA� Ali bu helvayA� nereden buldun? Kime sipariAY verdin’ demiAYler. Ali DayA� ‘A?zA?mA?nA? yeyin baAYA�nA� sormayA�n diye cevap vermiAY.
Hac gA�revi bitip kA�ye dA�nen kafile hacA�larA� karAYA�lamaya toplanmA�AYlar. Herkes hacA�larA�n elini A�pA?p hoAY geldiniz derken HacA� Ali elini A�pmek isteyenlere karAYA�daki Hasan dedeyi gA�sterip ‘ Biz HacA�mA�yA�z ki; siz Hasan Dedenin elini A�pA?n esas hacA� o’ demiAY.
*****
HASAN DEDE’NA�N VASA�YET HA�KA�YESA�

Hasan Dede’nin vasiyet hikA?yesi aAYA�zdan aAYza gelen sA�ylentileri AvAYar kA�yA?nde ki Osman Dede(SarA�kaya) AYA�yle anlattA�;’Hasan Dede saAYlA�AYA�nda kA�yA?mA?zde A�ok sevilen sayA�lan bir kiAYiymiAY. Saray gibi konaAYA�nda tek baAYA�na yaAYar kA�ye gelenleri o misafir eder aAYA�rlarmA�AY. Yoksula dA?AYkA?ne yardA�m yapan bu muhterem zat bir gA?n rahatsA�zlanmA�AY. Hasan dede artA�k A�leceAYini hissetmiAY. KA�yA?n ileri gelenlerini A�aAYA�rmA�AY ve onlara ‘Ben yakA�nda A�leceAYim. Benim mezarA�mA� avluya kazA�n konakta size emanet burayA� kA�y konaAYA� (KA�y odasA�) olarak’ kullanA�n Tek isteAYim misafir ettiAYiniz kimselerin at katA�r gibi hayvanlarA�nA� odaya koymasA�nlar, mezarA�mdan da uzak bir yere baAYlasA�nlar. KonaAYA� ve etrafA� temiz tutun. KA�ylA? Hasan dedeyi birkaA� gA?n iA�inde kaybetmiAY. KonaAYA�n A�nA?ndeki avluya mezar kazarak topraAYa vermiAYler. Hanesia��ni de kA�y odasA� olarak hizmete aA�mA�AYlar Gelen misafirleri kA�y odasA�nda aAYA�rlamaya baAYlamA�AYlar. Tabi ki Hasan dedenin vasiyeti A?zerine her misafire hayvanA�nA� baAYlayacaAYA� yeri gA�sterip sakA�n iA�eri odaya alma, mezarA�n yanA�na sakA�n baAYlama demiAYler. Bir gA?n BaAYaAYaA�lA� yumurtacA� Mehmet amca vardA�. KatA�rA�yla kA�ye gelir kA�yden yumurta toplayA�p AYehre satmaya gA�tA?rA?rdA?. KA�ye geldiAYi zaman Hasan dedenin A�ldA?AYA?nA? duymuAY A�ok A?zA?lmA?AYtA? Ben AYimdi nerede kalacaAYA�m? Diye sormuAY. MuhtarA�mA�z onun evini gA�sterip ‘iAYte Hasan dedenin konaAYA� kA�y konaAYA� oldu burada kalacaksA�n ancak katA�rA�nA� AYuraya baAYla sakA�n iA�eri alma’ diye ona KalacaAYA� yeri gA�stermiAY. Mehmet amca katA�rA�nA� avluya baAYlamA�AY. YA?kA?nA? alA�p odasA�na istirahata A�ekilmiAY. Gece yarA�sA�nA� geA�erken katA�rA�n sesini duymuAY kendi kendine ‘Yahu katA�r huysuzlaAYA�yor, boAYanA�p kaA�arsa sabah nerede bulurum. Herkes elini ayaAYA�nA� A�ekti kim gA�recek AYunu iA�eri alayA�m sabah erken ortalA�AYA� temizler giderim.’ demiAY ve katA�rA� iA�en alA�p yatmA�AY. Sabaha karAYA� yumurtacA� Mehmet amca bir gA?rA?ltA? bir patA�rtA� ile fA�rlayA�p kalkmA�AY. BakmA�AY ki katA�rA� bir taraftan kiAYniyor, bir taraf dan da veriyor A�itmeyi saAYa sola. Zorla katA�rA� ipinden yakalayA�p dA�AYarA� gA?A�lA?kle A�A�karmA�AY. OrtalA�AYA� temizlemiAY. YA?kA?nA? sarmA�AY katA�rA�na muhtarA�n evine doAYru yA?rA?rken katA�ra A�ekiAYiyormuAY. ‘Be katA�r, katA�r gibi uslu, uslu yatsaydA�n sana acA�dA�k A?AYA?mesin diye iA�eri aldA�k. YaptA�AYA�n AYu zarara bak demiAY.’ kapA�yA� aA�an muhtara ‘Muhtar hiA� sorma bir hata ettim. Hasan dedenin vasiyetine kulak asmadA�m. Azu parayA� al odaya verdiAYim zararA� yaptA�r, yetmezse gelecek sefer kA�ye geldiAYimde A?stA?nA? A�derim.’ diyerek kA�yden uzaklaAYmA�AYtA�r.

YATIRDAKILERIN SAVAAzA KATILMA HA�KA�YESA�
Bu hikA?yede dilden dile gelen bir sA�yleAYidir. Osman dede bunlarA� kA�ydeki eski ihtiyarlardan dinlemiAY.’ Bende oAYullarA�ma torunlarA�ma anlatA�yorum. Belki onlarda unutmazlarda gelecek nesillere anlatA�rlar’ diyerek anlatmaya baAYladA�.’SavaAYta cephede A�arpA�AYan gazilerimizden kA�yde anlattA�klarA� savaAY anA�larA�nda beyaz elbiseli baAYlarA�nda sarA�klarA�yla dA?AYmanlarla A�arpA�AYan bu kiAYilerin kahramanlA�klarA�nA� anlatA�yorlarmA�AY. YakaladA�AYA�mA�z bir esir AYaAYkA�nlA�kla bize ‘sizdeki A�arpA�AYan o, 5a��6 atlA� nasA�l bir insandA�? NasA�l bir askerdi ki attA�AYA�mA�z kurAYunlar iAYlemiyordu, sA?ngA?ler tesir etmiyordu. Bir tA?rlA? A�lmA?yorlardA�.’ diye bizim gaziye sormuAYlar. Gazi dede onlardan Hasan dedeyi tanA�mA�AY.’ Onlar bizim kA�yA?n A�lmeyen kahramanlarA�. Ulu kiAYiler demiAY. Gazi dede bu savaAYanlarA�n ikisinin Hasan dedeler olduAYunu diAYerlerinin Kavaktaki dede, DombayA�n A?stA?ndeki dede. MenteAYteki, BallA�ktaki, Cumhuriyet ve AkA�a kA�ydeki dedeler olduAYunu kA�yde harman kaldA�rA�rken yanA�ndan geA�en komAYu yabayla saAYa sola sanki buAYday sapA� atar gibi fA�rlatA�yormuAY. AzaAYkA�nlA�kla yabanA�n ucundan kan damladA�AYA�nA� gA�rmA?AY. YanA�na yaklaAYarak Hasan Dede ne yapA�yorsun hayrola? diye sormuAY. Hasan Dede ‘Uzak dur gA�rmA?yonmu dA?AYmanla savaAYA�yoruz’ demiAY.
A�AYte dedelerimizin savaAYa katA�ldA�klarA� halde kendilerinin kA�yde olduAYunu gA�ren bunu anlatan kA�ylA?mA?z yA�llarca bu olayA� anlatmA�AYtA�r. AvAYar kA�yA? eAYrafA�ndan 1341 (1925-2009) doAYumlu Osman SarA�kaya ile evinde yaptA�AYA�m sA�yleAYilerden AvAYar yatA�rlarA�, KA�yA?n kuruluAYu ve ilk yerleAYen aileler, kA�y dA?AYA?nA?ndeki semah geceleri konulu gA�rA?AYme 1 MayA�s 2005 gA?nA? yapA�lmA�AY ve anlatA�m ifadeleri deAYiAYtirilmeden okurlara (Dinar Camileri ve yatA�rlarA�) kitabA�mda aktarA�lmA�AYtA�r.

AFAzAR KA�YA? DA?AzA?NA?
AfAYar kA�yA?mA?zde de dA?AYA?nlerin nasA�l yapA�ldA�AYA�na AYA�yle bir gA�z atA�p kA�yde bir dA?AYA?n gezisine katA�lalA�m isterdim ama ne yazA�k ki bu anlatacaAYA�m gelenekler yA�llar A�ncesine ait olduAYu iA�in her kA�yA?mA?zde olduAYu gibi AfAYar kA�yA?mA?zde de bazA� adetler gelenekler gA�renekler yok olmuAY ve giderek yok olmaktadA�r. BakA�n AfAYar kA�yA?nde bir semah gecesini canlA� kaynaklarA�m bana nasA�l anlatmA�AYlardA�. CanlA� kaynaAYA�m bana dA?AYA?nlerde oynanan oyunlarla genA�lere nasihat verildiAYini sA�ylemiAYtir. KonuAYurken sA�ylediAYi sA�zleri deAYiAYtirmedim A�rneAYin goca,gomAYu,gA�z,garar gibi sA�zlerindeki K yerine kullanA�lan g harfi,A�sA�cah kelimesinin sA�cak anlamA�na geldiAYini,ehmeha��in Ekmek olduAYu gibi.
SEMAH EAzLENCELERA�
AvAYar KA�yA?nde yapA�lan dA?AYA?nlerde 60 yA�l A�nceleri Cuma, Cumartesi ve Pazar gA?nA? olmak A?zere 3 gA?n dA?AYA?n sA?rerdi. DA?AYA?nA?n her A?A� gA?nA?nde ayA�rA� ayrA� bir A�zelliAYi vardA�. Bunlardan biride Cumartesi oAYlan evinde veriA�len akAYam yemeAYinden sonra yapA�lan semah eAYlenceleri ‘nin yapA�lmasA�ydA�…
KA�z evinde yapA�lan kA�na gecesine damat tarafA�ndan katA�lan bayanlarla yapA�lA�rken oAYlan evinde yapA�lan semah eAYlencesinde A�eA�AYitli oyunlar sergilenirdi. 1341 doAYumlu Osman (SARIKAYA)Dede 60a��70 yA�l A�nce yapA�lan bir dA?AYA?n eAYlencesini AYA�yle anlatmA�AYtA�r.(Osman Dede 2009 da vefat etmiAYtir)
CA�NGEN OYUNU
A�ingene oyunu;a�?Bu A�ingen oyununu Hasan amcanA�n dA?AYA?nA?nde Bekir onbaAYA� lakaplA� biri vardA�. Bu oyunu o iyi oynardA�. Bende ondan A�AYrendim. Bekir onbaAYA� kA�yafetini deA�AYiAYtirir eline mavzeri alA�r eAYeAYe biner oAYlan evine gelirdi. Evin A�nA?nde iki ayrA� yere kA�l A�adA�rlar kurulmuAY iA�inde 3 kA�z 3 erkek oturur, bir erkek ile bir kadA�n ayrA� ayrA� bu A�adA�rlarA� gorurlar(korurlar).1329 doAYumlu Halil A�brahim YILMAZ gilin dA?AYA?nA?n de yapA�lan bu eAYlencede A�adA�rdaki A�ingen garA�sA� (karA�sA�)diAYer A�adA�ra baAYA�rA�yor.’
a��HayA�rlA� bi iAY iA�in geldik gA�zA�nA�za��a talibiz. Bi yol verde iA�eri girelim abee sA?slA? garA�’.DiAYeri’
a��Abee kuzum neyine gA?veni yonda benden yol isteyip gA�z(kA�z) istiyorsun? CA�lbak bacaklA� kocana bak. Benim adama bak. GomAYu(KomAYu)dan gitti bi tutam yA?n aldA� geldi,kirman bulup eAYiremedik.AziAY bulup A�reA�medik A�orabA�,senin nen (neyin) varda gA�z isti yon benden?’
a��Benim neem(neyim) yok ki, Delik koca gazan bende, KA�r eAYeAYim var. DipA�iAYi kA�rA�k tA?fek bende. Senin nen var? Da bana gA�z vermeyosun?
Yusuf A�ZARSLAN’A� gA�zA�n babasA� A�adA�rA�n A�nA?ne bekA�i koydu. TA?feAYi eline alA�p eAYeAYine biner.’Ben ava gidiyom goca bA�yA�klA� biri eve yaklaAYA�rsa bana habar uA�ur ‘deyip eAYeAYiyle uzaklaAYA�yor. O zamanlar kA�yde KA?rt Abdullah vardA�. OAYlunu gA�ndermiAY avcA�ya haber uA�urmuAY ‘Goca bA�yA�klA� adam geldi yetiAY. KA?rt Abdullah ‘BA�yle dA?AYA?n olur mu yahu? Ben kA�yden gidiyom.’ Deyip uzaklaAYA�r. KA�zlar iA�erden sA�rtA�larA�na galburlarA�(Kalbur) asmA�AYlar A�A�kA�yorlar A�adA�rdan dA�AYarA�ya. A�teki A�adA�rdan kadA�n baAYA�rA�yor
a��Ula bi karar vermedin mi gA�zA�nA� vermeye?a�? DiAYeri’
a��Veremedim gararA�mA�. Diyor; OAYlan ‘
a��BA�rak baba vermezse vermesin ben onun gA�zA�nA� gumluderede saten hallettim, boAY ver.
a��Tuuu senin iki yA?zA?ne ne zaman halletmiAYsin? Senin aAYzA�nA� yA�rtarA�m. TA�be tA�vbeler olsun. Hadi gA�zanlar terk edelim bu obayA� her AYeyimizi ortaya A�A�karacaklar.’Deyip A�adA�rlarA� sA�kA?p eAYeAYi ile yola dA?AYA?yorlar.
Osman dede konuAYmasA�nA� ara sA�ra mola vererek dinlenip anlaA�tA�yor.’Birde bir dA?AYA?nde Abbas diye bir eAYlence ustasA� vardA�. Baki OZTA?RKa��A?N oAYlu YaAYar’A�n dA?AYA?nA?nde kA�ylA?ler Baki’ye’-Sen zenginsin oAYlunun dA?AYA?nA? semahsA�z olmaz. Bi semah yapda yiyip iA�elim ve eAYlenelim.’Diye A�srar etmiAYler. Baki kA�ylA?sA?nA? kA�ramadA� semah yapmayA� kabullendi. BallA�kta teneke’nin Abbas diye biri vardA�? A�ok muzip bir adamdA�. Baki onu A�aAYA�rdA�. Abbasa��a;- Bizim oAYlanA�n dA?AYA?nde semah yapacaAYA�m eAYlencesi sana ait ne edersen et.’ diyerek gA�revi ona vermiAY. O da’-Beki aAYa ama bana bir adam bulun ne yaA�parsam ne sA�ylersem gA?lmesin ciddi biri olsun bu eAYlencede onu A�A�karaA�caAYA�m beni iyiceme tanA�dA�lar bir deAYiAYiklik olsun.’DemiAY…
Baki aAYa beni A�aAYA�rdA� ‘Osman Abbas’la iAYbirliAYi yap semahta gA�revliA�sin yA?zA?mA? gara A�A�karma.’Dedi… Osman SARIKAYA tA�AY gibi delikanlA� mert ve ciddi biriymiAY o yA�llarda, Abbasa��A�n yanA�na gitmiAY.’Buyur aAYa dedim.’-Abbas baAYladA� beni sA�namaya’ -Ula benim baba senin ananA� gA�rmedi seninki de benim anamA� gA�rmemiAYtir, nerden aAYan oluyom ben senin? SA�yle bakalA�m AYu sorularA�ma bi cevap ver diye bana A?A� defa komik ve kA�zA�lacak AYeyler sA�yledi. Bende adam gibi cevap verdim. Ne gA�zdA�m ne gA?ldA?m. Abbas uAYraAYivedi uAYraAYA�verdi benim ciddiyetimi gA�rA?nce ‘Tamam tam aradA�AYA�m gibi biri.’Deyip beraberce bir odaya girdik. Bana yaptA�A�AYA� makyaj ve giydirdiAYi kA�yafetle aynaya bakA�nca ben bile kendimi tanA�yamadA�m. Odadan motredamA�n gam buru gibi sA�rtA� kambur azA� A�arpmA�AY elinde bir sopayA� asa gibi kullanan topallayan biri ortada dolaAYmaya baAYlamA�AY.a�? Osman dede anlatmaya devam ediyor.
‘Misafir odasA� on deneydi(,10 adet).Ben odalara girip gelen misaA�firlere AYakalar yapA�p A�A�kA�yor fazla eAYlenmiyordum. AmacA�m, beni hazA�rlayan ustam Abbas’A� bulmaktA�. En sonunda onu ihtiyarlarA�n oturduAYu bir odada buldum. A�A�eri girince bir iki kiAYiye kA?A�A?k AYakalar yapA�p AbbasA�n baAYA�na dikeldim. O beni tanA�yordu ama aA�A�k vermek istemiyordu. BaAYladA�m ona sorular sormaya, her yanlA�AY cevapta sopayla eziyet ediyordum. Elimde sarA�lA� olan beze saklA� iAYneyi veya ayakkabA�mA�n topuAYundaki gizli mA�hA� dA?rtA?p baAYladA�m eziyet etmeye. DiAYerleri soruyor bana kimsin sen? Nerden geldin? Bende; HorasanlA�yA�m. GeA�iyordum dA?AYA?n varmA�AY biraz kalA�p A�yle gideyim dedim. Bu Abbas benim eski ahbabA�m. BakA�n beni tanA�dA�AYA� hA?lda bi aA�A�k veriyomu? Diyerek baAYladA�m sorular sorup eziyet etmeye. En sonunda dayanamadA� ‘-Ulen kendi kazdA�AYA�m A�ukura kendim dA?AYtA?m ya Allah ‘deyip kapA�dan fA�rlayA�p dA�AYarA� gaA�tA�. Ben bA�yle oda oda geziyordum. Odadan iA�eri girmedi ben iA�erdekilerin kim olA�duAYunu A�AYreniyordum. Ona gA�re kendimi hazA�rlA�yordum. Son odaya girmeden iA�erde hep ihtiyarlarA�n oturup sohbet ettiklerim A�AYrendim. iA�eri girince hepsi aval aval bana bakmaya baAYladA�lar. Ocak baAYA�nda ateAYin garAYA�sA�nda oturan A�smail dayA�m uyukluyordu. Hepsi iA�lerinden dua ediyordu.’-Bu kimse bana dokunmasa bari diye. Ben A�smail dayA�ma yaklaAYA�p tepesine dikildim. Zopayla bir dA?rttA?m ve baAYA�rdA�m.’Ey bire gafil tembel tembel ne uyuyorsun? Bu sohbetten uzak olanA�n canA�nA� alA�rA�m ben.’Dedim…
A�smail dayA�m gA�zA?nA? aA�tA� beni garAYA�sA�nda gA�rA?nce baAYladA� kekelemeye a�?Bis..Bis..’ diyor bir tA?rlA? Bismillahirrahmanirahim diyemiyordu. KarAYA�sA�nda geA�i kA�lA�ndan yapA�lmA�AY sakallA�, beyaz postlu sarA�AYA�, cA?bbeli kambur acayip bir adam gA�rA?nce hala a�? Bis,bis ‘diye kekelemeye devam ediyordu.OdanA�n iA�inde HA?seyin YIMAZ,Mustafa YA?KSEL,SA?leyman A�ZKAN ocak baAYA�nda korkan dayA�ma baAYA�rA�yorlar ‘Korkma A�smail dede korkma bu bizim Osman eAYlence yapA�yo, korkma ‘diye baAYA�rA�yorlardA�.Ama A�smail dayA�m hiA� duymuyordu sanki hala ‘Bis..bis…diye kekelemeye devam ediyordu. SA?leyman hoca -Ulen yeter artA�k adamA�n A�dA?nA? kopardA�n AYimdi altA�na yapacak A�A�k dA�AYarA� git.a��diye beni dA�AYarA� A�A�kardA�. DA�AYardan hala sesler geliyordu onu teskin etmek iA�in uAYraAYA�yorlardA�. DA�AYardan karAYA�da odaya yaklaAYan yaAYcA� amat (Ahmet) dayA�(Rahmetli Ahmet A�ETA�NKAYA) ,dA?AYA?ne gelen miA�safirlerden ona dA?AYenleri evine yatA�rA�p kendisi odaya geliyormuAY, beni karAYA�sA�nda gA�rA?nce ne yapacaAYA�nA� AYaAYA�rdA� a�?Selemengavren mirrabbirrahim. Bismillah, diye baAYA�rarak koAYa koAYa evine girdi. Ben arkasA�ndan ‘Dur gaA�ma bekle.’ diye baAYA�rdA�m ama dururmu hiA�. A�A�eri girince odanA�n A�AYA�klarA� sA�ndA?. BaAYA�rA�yordu, sesi dA�AYarlara geliyordu.’AAYaaa(eAYi AyAYea�� ye) yakma lambayA� sus. Bismillah de. AyAYe;
a��Ne oldu herif bu ne hal? Diye baAYA�rA�yordu.
a��Sus Ulen sus kA�yA? evliyalar mA� ecinniler mi ne bastA�ysa ortada birileri dolaAYA�yo.
a��Delirme herif ne oldu niye korktun?
a��Sus giz sus acayip birisi geziyo kA�yde ben A�nce Hasan dede sandA�m ama deAYil bu meymenetsizin biri. Arkamdan seslendi korttum ses A�A�karma, diyordu. KA�yde 3a��4 dede mezarA� vardA�r. Biz bunlarA� yatA�r olarak ermiAY kiAYiler olarak bilir hikA?yelerini dinleriz. Deli Hasan dede yatA�rA�ndan da o zamanlar A�ok kiAYi korkardA�. A�AYte bu geceki olaylara ertesi sabah dA?AYA?nde herkes birbirine anlatA�p katA�lasA�ya gA?lA?yorlardA�.
TAHA�R YA?KSELa�� gilin dA?AYA?n eAYlencesi:
Osman Dede 68 yA�l A�nceki yapA�lan dA?AYA?n adetlerinden birini daha anlatmaya baAYladA�.a�?-Tahir YA?KSELa�� gilin dA?AYA?nA?nde Hasan hoca diye biri vardA�. Pek hocalA�kla ilgisi yoktu ama hocayA�m diye geA�iniyordu. Bizde senden hocamA� olur diye kA�zdA�rA�rdA�k. Birde kara baAYlA� Abdullah ERDOGAN vardA�. EAYlenceyi onlar yapA�yordu. Abdullah at arabasA�nA� koAYmuAY eAYlencenin yapA�ldA�AYA� dA?AYA?n evinin A�nA?ne getirmiAYti. ArabanA�n iA�inde bir hasta yatA�yor, garnA� kA?t gibi AYiAY hasta rolA?ndeki Hasan hoca yatmA�AY -ah oh-diye baAYA�rA�yor, baAYA�ndaki doktoru Abdullah elindeki tara ve deAYnek -Vah vah ne olA�du sana neyin vaa? ‘diye deAYnekle karnA�na vuruyor. KarnA�ndaki tahdadan’Tak tak- ses A�A�kA�yor, Dr.
a��AmanA�n senin garnA�n daAY olmuAY ne haltlar iAYledinde bA�yle oldu? Seni bi muayene edeyim,’der.( Dr. rolA?ndeki Abdullah’A�n oAYlu yA�llar sonra hakikaten Dr olmuAYtur. Bu gA?n Erzurum A?niversitesindeki Dr. Yusuf ERDOGANa��DIR) Hasta baAYA�ndaki Dr. Abdullah efendi eline ateAY maAYasA�nA�, taAYrayA� alA�p maAYa ile karnA�na vurmuAY.a�?Tak taka�? sesi duyulur…
a��Tamam, ameliyat gerekiyor A�nce keselim, deyip,
-‘Bu adam A�ok yemiAY A�ok iA�miAY karnA� kA?tA?k gibi, ne yedin sA�yle bakalA�m? DemiAY… Hasta,
a��Bu sabah A�ok yemedim, bi bidon su iA�tim. SusuzluAYum geA�meyicince bi bidonda sirke iA�tim. Bi kA�fte marul ile on gadar (10 tane) yumurta yedim baAYka biAYe yemedim ki…’ diye baAYA�rmaya baAYlamA�AY. Dr.
a��Sus daha A�nce ne yedi din? Hasta,
a�� DA?AYA?n evinde bacA�lar ehmek ediyomuAY. Iscah A�scah ye diye A�srar ettiler. 9 dene otlu gatmer ve 8 denede haAYhaAYlA� kete yedim. TabiA� ki yanA�nda bi tencere yoAYurt da vardA�. Ama doymamA�AYtA�m ki…
a��Be adam doyarmA�sA�n tabi Allah sana dombay AYifasA� versin. KA�rmA?n yemeden A�nce Besmele A�ekeydin. Diye cevap veren doktor.
-Seni bu vaziyette amaliyat (Ameliyat) etmek gerekir.AAYA�rA� yemiAYsin iA�inden birazA�nA� geri alayA�m.Diyerek elindeki taAYrayA� karnA�na vurmuAYtur..KarnA�ndaki su dolu desti kA�rA�lA�nca fooAYAY su akmaya baAYlamA�AY,maAYa ile desti kA�rA�klarA�na alA�p atarken..
a��Vah vah bu kadar yiA�yip iA�ersen elbette garnA�n daAY (taAY)olur AYuna bak, hangi garibin hakkA�nA� yedin? Hangi A�ksA?zA?n bunlar sA�yle. GA�tA?rA?n bunu evine yatA�rA�n bi daha hak yemezsin demiAY. Bu gA�steride genA� kuAYaklara hak ve hukukun yenilmeyeceAYini A�ksA?z ve kul hakkA� hakkA�nda nasihat veriliyordu. Hasta rolA?nA? oynayan baAYA�na ne geleceAYini de kesin olarak bilmiyordu.
Osman dede; Bizim zamanA�mA�zda kA�z beAYenme kA�z isteme anaya babaya dA?AYerdi. Benim hanA�mA� anam ve babam beAYenip gidip istediler. Bana sormadA�lar bile. Ben ovaya giddidim. O gA?n geA� geldim. HayvanlarA� ahA�ra goydum. BaktA�m ki evde kimseler yok bende kA�y odasA�na gittim. Eve yatmaya gittiAYimde anam odama geldi seni baAY gA�z ettik bu gA?n kA�z istedik harman sonu dA?AYA?nA?nA? yapacaz dedi. EvleneceAYimi o zaman A�AYrendim. Anam babam benim kini(karA�sA�nA�) beAYenmiAYler o gA?n dA?nA?rcA?lA?k iAYini yapmA�AYlar.
a��Peki Osman dayA� bu evlenme iAYini bana detaylA� anlatA�rmA�sA�n? Diye sordum.
Osman dede a�?DediAYim gibi kA�z beAYenme ana baba ile olur. Onlar garar verirler ve gidip isterler. Gitmeden kA�z evine haber verirler akAYama hayA�rlA� bir iAY iA�in oturmaya gelineceAYi sA�ylenir. Aile bA?yA?kleri toplaAYA�rlar oturmaya giderler.A�aylar iA�ilir sohbetler yapA�lA�r gA�zA� kim isteyecekse AllahA�n emriyle diye baAYlayA�p gA�zA� ister.Aile verimliyse sA�z alA�nA�r bazen naz yapalA�m derler.Derler ya gA�zevi naz evi diye bu sA�z buradan gelir iAYte.SA�z alA�nA�nca ne zaman niAYan dA?AYA?n yapA�lacaAYA�na esvap oku alA�nma gA?nA? tespit edilir.NiAYan iA�in kA�yde bu iAYi yapan bir A�A�AYA�rgan vardA�.adA�nA� hatA�rlayamadA�m onlar garA� koca bu iAYi yapar beAY on kuruAY alA�rlardA�.Oku iAYini onlar yapardA�.GarA�sA� kA�y iA�inde okuyu daAYA�tA�r,gocasA� da kA�y dA�AYA�ndaki A�aAYrA�lacak kiAYilere okuyu gA�tA?rA?p iAYte A�rneAYin Osman dedenin oAYlunun ve filancA�nA�n gA�zA�nA�n dA?AYA?nA? var buyuracaksA�nA�z diye havluyu daAYA�tA�rdA�lar.
Dinara gider esvap gA�rme iAYini halledersin. TanA�dA�AYA�n manifaturacA�dan giysileri IspartalA�lardan ayakkabA� terliAYi alA�rdA�k. IspartalA�lar biraz ucuza ve harman sonu A�demeyle verdikleri iA�in tercih edilirdi. A�algA� tutulur. A�algA� bir davul bir zurnadA�r. A�yi para verirsen 2 davulcu iki de zurnacA� gelir birlikte A�alarlar. Biri kA�y iA�inde kA�na daAYA�tA�rken biride evin A�nA?nde A�alA�p misafir karAYA�lar.(sA�ze girip kA�na daAYA�tA�mA�nA� sordum)KA�na gA?nA? karA�lan kA�nayA� kapA� kapA� A�algA�yla dolaAYA�p daAYA�tA�lA�r ve akAYam gA�na yakmaya davet edilirdi.GA�z evi A�nA?nde toplanan kA�ylA? eAYlencelerle geline gA�nayA� yakardA�.Cuma gA?nA? baAYlayan dA?AYA?n A?A� gA?n sA?rerdi.Yemek zamanA� misafirlerin garA�nlarA� doyurulur.O zamanlarda eAYlencelerde silahlar atA�lA�rdA�.Jandarma A�nlemeye A�alA�AYA�r ama yinede atA�lA�rdA�.Pazar gA?nA? damat sadA�cA� damadA� hazA�rlar giydirip kuAYatA�r kapA� A�nA?nde ceket giyme merasimi yapA�lA�r.Herkes takA�sA�nA� o zaman takardA� damada.Gelin alA�nmak iA�in kA�yA?n en gA?zel yA�rA?yen atA� sA?slenmiAY gelin arabasA� gibi kapA� A�nA?nde beklerdi.A�AYle sonu yemeAYin bitimiyle AtA� A�eken saAYdA�A� ve damat gA�z evine gider bA?yA?kler gA�zA�n babasA�ndan gA�zA� alA�p dualar yapA�larak gA�zA� ata bindirirler saAYdA�A� ve damat atA� A�ekerek halaylarla oynaya oynaya gelini oAYlan evine gA�tA?rA?rler.Gelin eve girer ve dA?AYA?n biter.A�AYte benim hatA�rladA�AYA�m bA�yle.Elbette ki bu zamanda bu dA?AYA?nler bA�yle olmuyor.Azimdi gA�zlarda oAYlanlarda okuyor A�oAYu memur oluyor.Bir birlerini kendileri beAYeniyorlar sana isteyip baAY gA�z yapmak kalA�yor.DeAYiAYmeyen tek dA?zen yalnA�zca misafirlere verilen yemek bu adet hala devam ediyor,Cengi A�algA�sA�,AtA� arabasA� dA?AYA?nA? balosu A�eAYit A�eAYit yenilikler A�A�ktA� eskileri hep unuttuk.Bizde gidince temelli unutulacak yeAYenim.Bak benim hanA�m gA�A�tA? ahrete.A�ocuklar baAYka AYehirlerde.Dinardan ev alA�ndA� kA�yden gA�A�A?p yerleAYtik bu mekana .HanA�mA�n yanA�na gA�A�eceAYimiz gA?nA? bekliyorum.
a��Olurmu Osman dedeciAYim. Senin gibi ihtiyar delikanlA�lar bize daha lazA�m. Sen bakma geleneAYimiz gA�reneAYimiz yok olup gidiyor ama bu anlattA�klarA�n yazA�lA� olarak daim arAYivlerde kalA�p hanA� derle ya nerde o eski bayramlar diye eskileri hatA�rlar ararlar iAYte bu anlattA�klarA�nda bir zaman gelecek bir masal gibi hatA�rlanA�p aranacak sizler bizler beklenen gA�A�A? yapacaAYA�z ama senide beni de hep hatA�rlayA�p ananlar veya A�AYrenip okuyanlar olacaktA�r. Dedim Osman dedemea��
Evinde beni kapA�dan uAYurlarken yine gelmemi istedi. Tertemiz odalarA�nda hiA�bir kA�AYede toz zerresi bulunmuyor pA�rA�l pA�rA�l tertemizdi. Elini A�pA?p hakkA�nA� helal etmesini bir konuya takA�lA�rsam yine gelerek ziyaret edeceAYimi sA�yledim. Bana kapA�sA�nA�n her zaman aA�A�k olduAYunu ve beklediAYini sA�yleyip uAYjurladA�. BirkaA� kez onu aradA�m komAYularA� A�ocuklarA�nA�n yanA�na gittiAYini sA�yledi.2009 yA�lA�nda bir gA?n belediye anonsundan Osman dedemin hanA�mA�nA�n yanA�na gA�A� ettiAYini duydum. Burada kendisini rahmetle anA�yorum.Ruhu AYad olsun.
AAYA�zlarA�;Goca,gomAYu,gA�z,garar,ehmeh,habar,garA�n.gararA�scah,gA�mbe,
gatmar,gA�belek…

 

Kaynak: Ayhan Kalkanbuy Flomax online